Iedere EU-burger mag in Duitsland in beginsel in het kader van de zgn. Gewerbefreiheit een bedrijf exploiteren. Hierop bestaan enkele uitzonderingen, die geregeld zijn in de Gewerbeordnung (GewO) of in de Handwerksordnung. Vooral bedrijven in de ambachtelijke sector (bijv. elektro/metaal) dienen te beschikken over een inschrijving in het Handwerkregister (Handwerksrolle) bij de Handwerkskammer alvorens zij met het werken in Duitsland mogen beginnen.

Deze inschrijvingsprocedure kan enkele maanden duren. Als eis geldt dat een bedrijf dient te beschikken over een medewerker die of in het bezit is van een Duits Meisterdiploma of voldoet aan de vereisten voor een uitzonderingsvergunning volgens de EU-bepalingen. Ook als een bedrijf alleen maar een werk uitvoert, zonder dat het in Duitsland gevestigd is, dient aan bovenstaande regels te worden voldaan. Mocht u zich in de bouwsector zelfstandig willen maken, dan bent u verplicht u bij de plaatselijke Handwerkskammer aan te melden. Wanneer u dit niet doet, werkt u illegaal en riskeert u hoge boetes. Alle Handwerkskammern kunt u vinden onder www.zdh.de.

In de uitzonderingsvergunning, die de Kamer van Koophandel in het land van oorsprong opstelt, moet worden vermeld dat
- u minstens 6 jaar ononderbroken als zelfstandige of bedrijfsleider in een EU-land
werkzaam bent geweest in de functie die overeenkomt met de functie die u in
Duitsland wilt gaan uitoefenen of
- u minstens 3 jaar ononderbroken als zelfstandige of bedrijfsleider werkzaam bent
geweest na een opleiding van minimaal 3 jaar, waarvoor u in het bezit bent van een
door de overheid erkend diploma of
- u minstens 3 jaar ononderbroken als zelfstandige en minimaal 5 jaar als werknemer
werkzaam was of
- u minimaal 5 jaar ononderbroken in leidinggevende positie werkzaam was, daarvan
tenminste 3 jaar in een functie met technische verantwoordelijkheid voor een
afdeling van het bedrijf na een opleiding van minimaal 3 jaar met afsluitend erkend
diploma.

De buitenlandse ondernemer wordt ten aanzien van de vrijheid van uitoefening van bedrijf en beroep gelijkgesteld met de Duitse collega's. Wel gelden, net als in andere EU-landen, voor bepaalde professionele beroepsgroepen specifieke regels, zoals voor accountants, advocaten en belastingadviseurs. De eisen voor deze, van overheidswege gereguleerde beroepen zijn te vinden in de sectorale EU-richtlijn. Daarentegen geldt voor de beroepen makelaar in onroerende zaken en verzekeringsagent een volledige vestigingsvrijheid.

Ondernemers die een bedrijf of filiaal willen oprichten in Duitsland moeten dit binnen een maand aan het Gewerbeamt bij de gemeente meedelen. Hiervoor dient u een uittreksel uit het handelsregister, een kopie van een vergunning (indien noodzakelijk) en de huur- of pachtovereenkomst mee te nemen. Het niet-aanmelden van een bedrijf bij het Gewerbeamt wordt bestraft met een boete van maximaal € 1.000. Door de aanmelding wordt de onderneming automatisch ingeschreven bij o.a. de belastingdienst en de Kamer van Koophandel, waarvoor contributie verplicht is. Het Gewerbeamt controleert overigens niet of de juiste vergunningen in bezit zijn.

U kunt voor uitgebreide informatie over het starten van een bedrijf (Existenzgründung) terecht bij de 82 Industrie- und Handelskammern (www.ihk.de) in Duitsland, bij de koepelorganisatie, de Deutsche Industrie- und Handelskammertag in Berlijn (www.dihk.de), en de talloze projectontwikkelingsmaatschappijen (Wirtschaftsförderungsgesellschaften). Het Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie verstrekt op de website (www.bmwa.bund.de) informatie over start- en subsidiemogelijkheden (onder Existenzgründung und Fördermittel).

Bovendien heeft de EVD in het landenoriëntatieboekje over Duitsland een schat aan informatie over vele facetten van het bedrijfsleven gepubliceerd. Dit boekje kunt u van de EVD-site (www.evd.nl) downloaden.

Sinds kort is de nieuwe website van het Grensinfopunt online gegaan. Het adres is www.grensinfopunt.nl. De website is een wegwijzer naar instanties die uw vragen over grensoverschrijdend werken, wonen en ondernemen kunnen beantwoorden.

Tenslotte kunt u bij het Steunpunt Grensoverschrijdend Werken/Ondernemen van de Belastingdienst in Heerlen (GWO) via het gratis telefoonnummer 00800 024 12 220 inlichtingen inwinnen of u kunt relevante brochures op de website www.belastingdienst.nl vinden.